เทียนทอง

ลักษณะทั่วไป
ลำต้น : เปราะหักง่าย ผิวขรุขระ สีน้ำตาลอมเทา ค่อนข้างใส บางครั้งอาจจะมีจุดสีแดงตามโคนต้น โดยเฉพาะสายพันธุ์ที่มีดอกสีเข้ม ลำต้นก็จะมีสีเข้มตามไปด้วย

ดอก : ออกตามง่ามใบ ช่อละ 2-3 ดอก ลักษณะคล้ายดอกกล้วยไม้ผสมดอกกุหลาบ มักมีกลีบซ้อนหลายชั้น กลีบอ่อนนุ่มบอบบาง กลีบดอกมีหลายสีตาม สายพันธุ์ เช่น สีขาว สีชมพู สีส้ม สีแดง สีม่วง เป็นต้น บางต้นก็มี 2 สี อยู่ด้วยกัน เกิดจากการผสมข้าม สายพันธุ์ ดอกเทียนบานได้ 1-2 วัน ก็จะร่วงโรย แต่จะมี ดอกใหม่บานขึ้นมาแทนที่ จึงทำให้ต้นเทียนมีดอกบานเต็มต้นอยู่ได้นานนับเดือน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ประโยชน์
     ประโยชน์หลักของเทียน คือ เป็นไม้ดอกไม้ประดับ เพราะมีลำต้นคล้ายลำเทียน มีดอกงดงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีหลากหลายสี ปลูกง่าย มีดอกเร็ว ปลูกได้ทั้งในกระถาง ปลูกลงแปลง ปลูกตามริมรั้ว ฯลฯ อีกทั้งชื่อของเทียนก็เป็นมงคลเพราะเป็นสิ่งที่ให้แสงสว่างที่ชาวไทยโดยเฉพาะชาวพุทธ ใช้ในการบูชาพระรัตนตรัย และใช้ในงานพิธีต่างๆ ซึ่งขาดเทียนไม่ได้เลย
เด็กๆใช้กลีบและผลของต้นเทียนเป็นของเล่น เพราะดอกมีกลีบให้สีต่าง ใช้ย้อมหรือทาได้ดี ไม่มีอันตราย ผลของต้นเทียนแตกได้เช่นเดียวกับผลของต้นต้อยติ่ง เมื่อผลแตกแล้ว เปลือกที่ขดเป็นวงๆ ยังดูคล้ายตัวหนอนสีเขียวอีกด้วย ชาวมาเลเซียในอดีต ใช้กลีบของต้นเทียนทาสีเล็บ และชาวบาหลีในอดีต นำใบเทียนมากินเป็นอาหาร
ปัจจุบันเทียนมีสายพันธุ์ที่หลากหลายและสวยงามมากขึ้น นับเป็นไม้ดอกที่น่าปลูก เพราะทุกคนสามารถหามาปลูกเอาไว้ชื่นชมได้ไม่ยากเลย

สรรพคุณ
ใบ  รสขม ฉุน ร้อนน้อย ๆ (อุ่น) ใช้สลายลม ฟอกเลือด ลดบวม แก้อาการปวดตามข้อที่เกิดจากลมขึ้น (Rheumatic fever) ปวดเจ็บเกิดจากถูกกระทบกระแทกหกล้ม แก้ฝีประคำร้อย แผลมีหนอง บิดมูกเลือดและงูกัด
ดอก  รสชุ่ม ขม ร้อน ใช้สลายลม ฟอกเลือด ลดบวม แก้ปวด ใช้รักษาปวดข้อ ปวดเอว ปวดท้องก่อนมีประจำเดือน
เมล็ด  รสขม ฉุน สุขุม มีพิษใช้กระจายเลือด ขับเสมหะข้น ๆ ขับลูกที่ตายออก ขับประจำเดือน ละลายกระดูก แก้กระดูกหรือก้างปลาติดคอ แก้พิษงูแผลติดเชื้ออักเสบทั้งหลาย แผลไฟไหม้ หรือน้ำร้อนลวก แก้บวมและตับแข็งเป็นลิ่มได้
ลำต้น  รสชุ่ม ไม่มีพิษ ใช้ขับลม  ทำให้เอ็นคลายตัว โลหิตหมุนเวียนคล่อง แก้ปวด เหน็บชาจากลมขึ้น และแผลเน่าเปื่อย บวมเป็นพิษ
ราก  รสขมชุ่ม มีพิษเล็กน้อย ใช้ฟอกเลือด เปิดเส้นลมปราณ ลดบวม ใช้รักษาอาการปวดกระดูก บวมกล้ามเนื้อ ปวดบวมจากการหกล้ม หรือถูกตี แก้ก้างปลาหรือกระดูกไก่ติดคอ ตกขาว ตกเลือด

โทษ
เมล็ด เมื่อรับประทานเข้าไป ถ้าเป็นเด็กทำให้เด็กเป็นไข้ ม่านตาขยาย ชีพจรเต้นเร็ว ชักและตาย ส่วนที่เป็นพิษโปรตีนในเนื้อเมล็ดที่เป็นพิษ ถ้าไม่กัดหรือเคี้ยวเมล็ดให้แตกก็ไม่เป็นอันตราย

วิธีและปริมาณที่ใช้
ใบแห้ง 10-15 กรัม (สด 30-60 กรัม) ต้มน้ำกิน ใช้ภายนอกตำพอกหรือต้มเอาน้ำชะล้าง
ดอกแห้ง 2.5-8 กรัม ทำเป็นเม็ดหรือผง  ใช้ภายนอกบดเป็นผงเป่าคอ อุดฟัน
ลำต้นแห้ง 10-15 กรัม ทำเป็นเม็ดหรือผง ใช้ภายนอก ต้มเอาน้ำชะล้าง
รากแห้ง  บดเป็นผง หรือแช่เหล้ากิน ใช้ภายนอกตำพอก

ข้อห้ามใช้
1.  หญิงมีครรภ์ห้ามกิน
2.  รากห้ามกินมาก หรือติดต่อกันนาน ๆ หรือบ่อย ๆ จะเป็นอันตรายต่อม้ามและกระเพาะ

การปลูก
1.การตอนกิ่ง วิธีการตอนกิ่งเหมือนกับการตอนต้นไม้ทั่วไป
2.การปักชำกิ่ง นิยมมากที่สุด เพาะสะดวกและได้ต้นเร็วกว่า วิธีการ ตัดกิ่งส่วนยอดยาวประมาณ 4-5 นิ้ว เด็ดใบออกบ้าง ปักชำในกระถางหรือถุงดำหรือกะบะเพาะ วัสดุเพาะใช้ดินร่วนปนทราย หรือใช้ดินผสมขุยมะพร้าว หรือใช้ขี้เถ้าแกลบ(เก่า) นำกิ่งยอดปักชำในวัสดุเพาะ ลึกประมาณ 1-2นิ้ว รดน้ำให้ชุ่มทุกวัน ถ้าให้ชัวร์ ใช้โฮนโมนเร่งรากช่วยด้วยจะออกราก 100% ประมาณ 15-30 วันก็จะออกรากและแตกยอดใหม่ออกมาครับ ช่วงแรกใช้ปุ๋ยยูเรีย รดบางๆเพื่อช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโต

ประวัติพันธุ์(การนำเข้ามาปลูกในประเทศไทย)
     เทียนทองมีถิ่นกำเนิดตั้งเดิมอยู่ในเขตร้อนของทวีปอเมริกาตั้งแต่ฟลอริดาไปถึงบราซิลตลอดจนหมู่เกาะอินดีสตะวันตก ในประเทศไทยไม่ปรากฏบันทึกว่าผู้ใดนำเข้ามาปลูกเมื่อใด แต่สันนิษฐานว่าคงเข้ามาเมื่อไม่กี่ปีมานี้เอง